1) Проблеманы және шешімді түсін. Шындыққа тура қараңыз: тұтынуыңыз бақылаудан шығып, одан өз күшіңізбен құтыла алмайсыз ба? "Мен - тәуелдімін" деп мойындау - жеңіліс емес, сауығуға апаратын батыл әрі маңызды қадам. Мыңдаған адамның Сіздің орныңызда болғанын және өз өмірін өзгерте алғанына сеніңіз. Өзіңізге "Иә, менде тәуелділік бар, бірақ мен одан құтылғым келеді" деп айтыңыз. Бұл мықты шешім алдағы әрекеттердің іргетасы болады.

2) Жалғыз қалма. Тәуелділік оқшаулануды жақсы көреді - оны бұзыңыз. Өзіңіз сенетін жақындарыңыздың немесе достарыңыздың біріне сенуге тырысыңыз. Өзіңіздің проблемаңызды мойындап, көмек сұраңыз. Иә, бұл қорқынышты - Сіз айыпталудан қорқуыңыз мүмкін - бірақ жақындарыңыздың қолдауы мүмкіндігіңізді күрт арттырады. Егер ашылуға болатындай ешкім болмаса, бірден мамандарға жүгініңіз (3-қадам).

3)

Кәсіби көмек сұраңыз. Есірткіні мүлдем жалғыз, қолдаусыз тастауға тырыспаңыз - көп жағдайда бұл сырғып кетуге әкеледі. Қол жетімді ресурстарды пайдаланыңыз:

• Анонимді жедел желіге қоңырау шал. Қазақстанда бірнеше сенім телефондары жұмыс істейді. Олардың бірі - "Наркостоп" жобасы (+7 747 461 6701), ондағы консультанттар Сізді кінәламай тыңдап, қайда жүгінуге болатынын айтады. Қоңыраулар құпия.
• Нарколог-дәрігерге жүгініңіз. Сіз кез келген наркологиялық кабинетке немесе Психикалық денсаулық орталығына қабылдауға келе аласыз. Қазақстандағы мемлекеттік наркологиялық қызмет орындары тегін көмек көрсетеді: мысалы, барлық дерлік өңірлерде психикалық денсаулық орталықтарының қарамағында амбулаториялық кабинеттер мен стационарлар бар. Сіздің ол жерге баруыңыз бен емделуіңіз анонимді болады. Дәрігер Сіздің жағдайыңызды, тәуелділік деңгейіңізді бағалап, дәрі-дәрмекпен емдеу, детоксикация, оңалту сияқты емделу нұсқаларын ұсынады.
• Оңалту орталығына жүгінуді қарастырыңыз. Көптеген мамандандырылған орталықтар (мемлекеттік, жеке, қоғамдық) бар. Мемлекеттік – бұлпсихиатриялық клиникалар қарамағындағы бөлімшелер (дәрі-дәрмек және психотерапия). Жеке меншік оңалту орталықтары - әртүрлі әдістемелерді қолданады (12 қадам, еңбек терапиясы және т.б.), бұнда болу шарттары әр түрлі болады. "Наркостоп" жобасы арқылы тексерілген оңалту орталығына жолдама алуға болады.
• Психологтың көмегін алыңыз. Наркопсихологтар
• мен тәуелділік жөніндегі консультанттар проблеманың түбірін түсінуге және жаңа уәждеме әзірлеуге көмектеседі. Сіз "Наркостоп" жобасы аясында немесе емханада психологтан тегін кеңес ала аласыз. Психологпен сөйлесуге ұялмаңыз - бұл құпия болады, ал олардың қолдауы нақты нәтиже береді.

4) Детоксикациядан (медициналық тазалаудан) өт. Егер сенде физикалық тәуелділік пен есірткі қолданбасаңыз дене сынуы (абстиненттік синдром) қалыптасқан болса, ең алдымен дәрігерлік бақылаудағы абстиненцияны алып тастау қажет. Стационар жағдайында (немесе амбулаторлық түрде, дәрігердің ұсынысы бойынша) саған детокс-терапия жүргізіледі: тамшылатқыштар, белгілерді жеңілдететін дәрі-дәрмектер, жүрек-қан тамырлары жүйесін қолдау және т.б. Бұл есірткіні ағзадан қауіпсіз шығаруға және бас тартқан кезде азапты азайтуға көмектеседі. Маңызды: қатты тәуелділік болған жағдайда медициналық көмексіз күрт бас тарту денсаулыққа қауіпті болуы мүмкін, сондықтан бұл қадамды елемеңіз. Егер дене сынуы өте ауыр болса, өмірге қауіп төнсе - жедел жәрдем шақыр. Қазақстандағы жедел жәрдем бригадалары нашақорлықтың асқан дозасы мен асқынған жағдайына көмектесуге үйретілген.

5) Оңалту. Детокс – бұл басы ғана. Бұдан әрі психологиялық тәуелділікті еңсеріп, есірткісіз өмір сүруді үйрену үшін оңалту

курсынан өту керек. Әдетте, оңалту мыналарды қамтиды:

• Психотерапия
• (жеке және топтық). Мамандар Сізбен жұмыс істеп, неге сен есірткіні қолдана бастағаныңды, зауқыңды қалай басуға болатынын, проблемаларды қалай басқаша шешуге болатынын түсінуге көмектеседі.
• Оқыту сабақтары. Саған тәуелділіктің пайда болу жолдары туралы түсіндіреді, стресске қарсы тұру, эмоцияны басқару, қарым-қатынас дағдыларын үйретеді.
• Еңбек терапиясы, спорт, күн тәртібі. Оңалту орталықтарында әдетте күн тәртібі құрастырылады: бірлескен міндеттер, дене шынықтыру жаттығулары, дұрыс тамақтану. Бұл ағзаны тәртіпке келтіреді және қалпына келтіреді.
• Қоғамдастықтың қолдауы. Сен өзің сияқты есірткіні тастағысы келетін жігіттермен танысасың. Сендер бірігіп, салауатты өмірге бірге жүретін боласыңдар,бір-біріңе деген бұндай көмек өте ынталандырады. Толық курс әдетте 6 айға (кейбiр жағдайларда одан ұзақ) созылады. Статистика бойынша, оңалту неғұрлым ұзақ болса, ремиссия мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады. Әлемдік статистика көрсеткендей, тәуелділердің шамамен 15% ғана терапиядан кейін тұрақты ремиссияға қол жеткізеді, бірақ бұл көрсеткіш оңалтудан кейінгі кезеңдегі жақсы қолдаумен өседі. Сондықтан емделуге уақыт аяма – сен жаңа өмірдің іргетасын қалаудасың.

6) Өзара көмек тобына қосыл. Негізгі емделуден кейін ескі ортамен және проблемалармен жалғыз қалмау өте маңызды. Анонимді нашақорлар (АН) тобына немесе басқа да өзара көмек көрсету топтарына қатыс. Алматыда және басқа да ірі қалаларда ұдайы кездесулер өткізіліп тұрады (байланыстарды "Наркостоп" жедел желісінің телефоны арқылы білуге болады). Сондай-ақ, "Наркостоп" оңалтудан өткен түлектері үшін өз салауаттылық тобын жүргізеді. Топтарда сен өзің сияқты есірткіні тастаған адамдармен араласасың, бір-біріңді есірткісіз, салауатты өмір сүруде қолдайтын боласыңдар. Бұл тегін және құпия. Тәжірибе көрсеткендей, 12 қадам тобына баратындардың сырғып кетпеу мүмкіндіктері айтарлықтай жоғары.

7) Айналаңды және өмір салтын өзгерт.Салауатты өмір сенен әдеттеріңді өзгертуді талап етеді:

• Мүмкіндігінше есірткіні бірге тұтынған ескі компаниядан аулақ бол. Ең болмағанда, алғашқы кезде бұл - триггер. Дилерлермен байланысуды тоқтат.
• Үйден есірткіге байланысты заттарды (кез келген атрибутиканы) алып таста. Егер қандай да бір жерлер есіңе түсірсе, ол жерлерге бармауға тырыс.
• Өз уақытыңды позитивті істермен өткіз: спорт, шығармашылық, оқу немесе жұмыс. Жаңа хобби тап
• немесе есірткіге дейін өзіңе қуаныш сыйлайтын ескі хоббиіңді еске ал. Іс жоқтық зеріктіріп жібереді, ал зерігу – сырғып кетудегі қауіпті фактор (сауалнама бойынша, есірткіге тәуелділердің 44% - зерігу мен қызығушылықтан пайдаланыла бастады).
• Денсаулықты нығайт: тамақтану, дәрумендер, ұйқы. Есірткі ағзаңды әлсіретті, оған қалпына келтіру терапиясы қажет. Тексеріліп, ықтимал ауруларды емдеу үшін дәрігерге барыңыз.

8) Психологпен себептермен жұмыс істе. Тәуелділіктің артында көбінесе психологиялық проблемалар тұрады: депрессия, жарақаттар, стреспен күресу дағдыларының жоқтығы. Есірткіге оралмау үшін осы алғашқы себептерді жою маңызды. Психотерапевпен жұмысты жалғастыр (немесе баста) - қазір тегін немесе қолжетімді бағамен кеңес алуға болатын орталықтар көп. Теріс сенімдерді пысықтап, өмірге қайта қуануды үйрен.

9) Болашақты жоспарлап, мақсат қой. Есірткі Сіздің өміріңізді тоқтатып тастады, бірақ енді армандарыңыз бен мақсаттарыңызды қайтаратын кез келді. Бірте-бірте жоспарларыңды іске асыра баста: оқуға орал, жаңа жұмыс туралы ойлан, сенетін адамдармен қарым-қатынасты қалпына келтір. Кішкентай қадамдармен алға жылжы. Бұл өмірге мән беріп, есірткі туралы ойды алшақтатады. Бәлкім, жағдайды өзгерту керек шығар - мысалы, көшу, жаңа жобаны бастау. Абайлаңыз: өзіңізге бірден артық жүк артпаңыз, стресс тудырмау үшін бір-бір қадамнан жасап отырыңыз.

10) Сырғып кетуден қорықпа, қателіктермен жұмыс істе. Егер кенет сырғып кетсең,өзіңді кінәлаумен қинама. Талдау жаса – бұған не себеп болды? Сабақты ұғып ал және қолдау жүйесін нығайт (топтарға жиі барып, тәлімгерге қоңырау шал, дәрігерге хабарлас – мүмкін, құштарлықты басатын дәрі-дәрмек керек болар). Есіңде болсын, тәуелділік қатты құштарлықты қалыптастырады, әсіресе синтетикалық есірткілер. Олар қатты тәуелділікті тудырып, "марафондарға", яғни үздіксіз қолдануға итермелейді. Есірткіге деген құштарлық кейде тіпті бірнеше ай бойы сау жүрсең де, қайта оянып кетуі мүмкін. Бірақ айдан айға уақыт өткен сайын, бұндай толқындар әлсірей бастайды. Ең бастысы – азғыратын ойлар мазалай бастағанда, өз-өзіңді ұстап тұрып, бірден көмекке жүгін (тәлімгерге, досыңа қоңырау шал, топтың жиналысына бар – не болса да, тек қолыңды дозаға созбасаң болды).